آیت‌الله ری‌شهری: اهل‌بیت بر اساس منابع معرفتی در کنار قواعد تفسیری قرآن را تفسیر کردند

به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، آیین رونمایی از مجموعه 18 جلدی “تفسیر اهل‌بیت(ع)» دوشنبه (17 اسفندماه) با حضور آیت‌الله محمد محمدی نیک(ری‌شهری)، رئیس موسسه علمی و پژوهشی دارالحدیث، حجت‌الاسلام سید مهدی خاموشی، رئیس سازمان تبلیغات اسلامی، علیرضا برازش، مولف اثر و جمعی از قرآن‌پژوهان در مجموعه شهدای سرچشمه برگزار شد.

آیت‌الله ری‌شهری در بخشی از این مراسم ضمن قدردانی از این کتاب به دلیل ترویج مکتب اهل‌بیت در جامعه گفت: امیدوارم این کتاب بتواند مرجعی برای پژوهشگران و محققان باشد اما آنچه که در بررسی این اثر به ما کمک می‌کند این است که بدانیم روش اهل بیت در تفسیر قرآن و گونه‌های روایات تفسیری چگونه است.

وی با بیان اینکه اهل‌بیت کوشیده‌اند تا از همه گونه‌های روایات تفسیری بهره بگیرند، افزود: سخنان اهل‌بیت جامعیت بسیاری دارد به گونه‌ای که امام علی (ع) می‌فرماید: اگر کسی بخواهد به مرحله کاملی از شناخت قرآن برسد باید به سراغ ما بیاید چون باطن قرآن را جزء خدا و راسِخون کسی دیگری نمی‌داند. در رأس راسِخون نیز رسول گرامی اسلام قرار دارد که پس از ایشان این علم به من یاد داده شده است.

وی با طرح این سوال که روش اهل بیت در تفسیر قرآن چگونه بوده عنوان کرد: اهل‌بیت بر اساس منابع معرفتی در کنار مبانی، اصول و قواعد تفسیری قرآن را تفسیر کردند و به طور مثال از قواعدی چون زبان‌شناسی، آشنایی با ادبیات عرب، آشنایی با مبانی عقلی و … بهره بردند چون روش اهل‌بیت جامع است و یک بعدی نیست.

متولی آستان حضرت عبدالعظیم حسنی، در ادامه سخنانش با اشاره به هنر فهم حقایق عقلی گفت: مفسر قرآن باید از هنر فهم حقایق عقلی برخوردار باشد.

آیت‌الله ری‌شهری در ادامه سخنانش با بیان اینکه روایات تفسیری را به بیست گونه می‌توان تقسیم کرد، افزود: برخی از روایات تفسیری فقط شان نزول آیات را مطرح می‌کنند و برخی دیگر روایات قرآن را با قرآن تفسیر می‌کنند. دسته‌ دیگر از روایات تفسیر لفظی و برخی دیگر تفسیر عملی از قرآن دارند. تفسیر شهودی نیز یکی دیگر از انواعی است که روایات دارند.

به گفته وی تفاسیر مفهومی، مصداقی، عقلی، فقهی، علمی و تجربی، تاریخی، تمثیلی، متشابهات، تبیین اشارات، تبیین آیات منسوخ، مبارزه با تفاسیر نادرست، تفسیر قرآن بدون اشاره خاص و … انواع دیگر تفاسیر بیست‌گانه قرآنی هستند.

رئیس موسسه علمی و پژوهشی دارالحدیث در بخش پایانی سخنانش با اشاره به برخی از روایات در کتاب‌هایی چون “غررالحکم» و “بحارالانوار» گفت: در روایتی در غررالحکم آمده که میوه دانش خداشناسی است در تفسیر نعمانی از کتاب بحارالانوار نیز بیان شده که اصل ایمان علم است، این دو کتاب اگرچه به لحاظ سندی چندان معتبر نیستند اما اگر به قرآن نگاه کنیم ریشه این احادیث را در قرآن می‌بینیم همانگونه که در قرآن بیان شده علم و ایمان از هم جدا نیستند و اگر کسی عالم باشد اسلام را حق می‌داند.

فضای دیجیتال جای کتاب را نمی‌گیرد
خاموشی نیز در ادامه این مراسم مراجعه به آثار نویسندگان را یکی از راه‌های فهم اندیشه‌های آنها عنوان کرد و گفت: زمانی نوشتن مخطوطات سخت بود اما پس از اینکه صنعت چاپ ظهور پیدا کرد این کار آسان‌تر شد اگرچه چاپ دوران تطور زیادی داشته است اما توانسته به ترویج آثار کمک کند. امروز نیز اگرچه دیجیتالی‌شدن امور تسهیل‌کننده است اما من اعتقاد راسخ دارم که فضای دیجیتال جای کتاب را نمی‌گیرد و من لذتی را که از خواندن کتاب کاغذی حس می‌کنم در فضای دیجیتال نمی‌بینم.

وی ادامه داد: با این وجود فضای مجازی تاثیر خودش را روی صنعت کتاب گذاشته است و امروز این صنعت باید خودش را با شاخصه‌هایی چون کیفیت بهتر تعریف کند من در کشورهای اروپایی هم از برخی فعالان نشر درباره تاثیر فضای مجازی روی بازار کتاب پرسیده‌ام که آنها نیز اذعان داشته‌اند که با وجود تاثیرات فضای مجازی همچنان کتابفروشی‌ها به صورت تجاری در این حوزه کار می‌کنند و مردم مطالبه کالای فرهنگی دارند.

تولیدات فکری پس از انقلاب اسلامی در حوزه دین
خاموشی با بیان اینکه تولیدات فکری پس از انقلاب اسلامی در حوزه دین به لحاظ کمی بسیار بوده است، یادآور شد: تعداد صفحات تولید شده کتاب در این دوره با دهه‌های گذشته قابل قیاس نیست و به طور طبیعی به دلیل افزایش کمی آثار کتاب‌ها باهم رقابت می‌کنند.

رئیس سازمان تبلیغات اسلامی با اشاره به انواع تفاسیری که قبل و بعد از انقلاب اسلامی وجود داشته، گفت: از گذشته تفاسیری چون کلامی، حکمی، تلفیقی و … وجود داشته که اوج تفاسیر را ما در کتاب تفسیر المیزان می‌بینیم که براساس تفسیر آیه به آیه است. پس از آن نیز دو تفسیر روایی خاص با تکیه بر روایات شیعی با عنوان برهان و نور الثقلین منتشر شد که تا مدت‌ها در حوزه‌های علمیه مطرح بوده است.

وی با تاکید بر اینکه مجموعه 18 جلدی تفسیر اهل‌بیت تکمیل‌کننده تفسیر نورالثقلین است، گفت: این کتاب کوشیده تا روایات بیشتری را جمع‌آوری کند و از این منظر اثری قابل اعتناست. به طور مثال من با مراجعه به جزء 29 مشاهده کردم که روایات این کتاب بیشتر از دو تفسیر برهان و نورالثقلین است.

برازش مولف این اثر در بخش پایانی این مراسم تاریخچه‌ای از روند تدوین این کتاب ارایه کرد و گفت: ایده تدوین این اثر در سال 63 زده شد و من در آن سال‌ها طرح گردآوری احادیث روایی موجود در کتب را به رئیس وقت سازمان تبلیغات اسلامی دادم که به تایید ایشان هم رسید و سال‌ها این ایده در ذهن من بود تا اکنون اجرایی شد. آیت‌الله جنتی آن زمان به من پیشنهاد کرد که کار جمع‌آوری احادیث از معاجم تمام شود چرا که می‌توانستیم از دل معاجم روایات کامل‌تری را جمع‌آوری کنیم. طی کار نیز برای ما مشخص شد که وجود معجم و مفهرس چقدر برای گردآوری اطلاعات مهم است.

وی در پایان اظهار امیدواری کرد که این اثر بتواند زمینه سهولت بیشتری را برای محققان و پژوهشگران فراهم کند.

در پایان این مراسم نیز با حضور آیت‌الله ری‌شهری از مجموعه 18 جلدی تفسیر اهل بیت رونمایی شد.