اقبال‌زاده: منتقد باید از حق کودک دفاع کند

به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) به نقل از اداره‌کل روابط عمومی و امور بین‌الملل کانون، چهل و هشتمین نشست ترویج خواندن در کتاب‌خانه مرجع کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، با موضوع “نقد ترجمه و ترویج خواندن» با حضور شهرام اقبال‌زاده و مجید عمیق عصر دوشنبه 17 اسفند 94 در کتاب‌خانه مرجع کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، برگزار شد.

شهرام اقبال‌زاده نویسنده و پژوهشگر، در این نشست لذت بردن کودک از یک ترجمه و نقد را بسیار مهم دانست و گفت: در نقد یک اثر کودکانه باید به این فکر کرد که چه چیزی باعث می‌شود ذهن کودک باز شده و دنیایش گسترش ‌یابد. در ادبیات کودک بحث نقد، پیچیدگی بیشتری دارد و منتقد ادبیات کودک باید بیشتر به مخاطب فکر کند.

این نویسنده و منتقد ادبی بیان کرد: هر ترجمه، خلق و آفرینش یک اثر در زبان مقصد است. منتقد ترجمه در ادبیات کودک به کلیت متن فکر می‌کند. نقد ترجمه باید در خدمت مخاطب باشد یعنی مخاطب را کتاب‌خوان کرده و او را به کتاب‌خوانی تشویق کند.

اقبال‌زاده با بیان این‌که در قلمرو ترجمه ادبیات کودک نباید تنها به زبان فکر کرد بلکه به گیرایی اثر نیز اندیشید، افزود: جهان کودک مهم است. در نقد ادبی، کودک درون متن از اهمیت زیادی برخوردار است.

نویسنده کتاب “چگونه داستان فانتزی و علمی- تخیلی بنویسم» گفت: در ترجمه نباید به متن اثر فکر کرد، بلکه به جهان، ذهن و زبان مخاطب فکر کنیم. برای کودکان گیرایی متن مهم است، در ترجمه اثر، زیبایی مهم نیست.

این پژوهش‌گر توضیح داد: یک ارزیابی درست در کار نقد این است که به این فکر کنیم چه چیزی باعث می‌شود ذهن کودک باز شود و دنیایش گسترش یابد. لذت بردن کودک از ترجمه بسیار مهم است. نویسنده باید با بچه‌ها هم‌آموزی و هم‌اندیشی کند مترجمان باید از بچه‌ها یاد بگیرند و یاد بدهند و به دنیای بچه‌ها فکر کنند.

مجید عمیق از دیگر سخنران این نشست تخصصی نیز گفت: نقد زیربنایش با شروع سخن گفتن انسان آغاز شد. نقد علم نیست؛ صنعت است. منتقد کسی هست که بدون حب و بغض و بدون یک‌رنگی و بدون این‌که فتوا دهد و همه چیز را ببیند اثری را نقد می‌کند.

وی با بیان این‌که در واقع جامعه‌ای نقد را می‌پذیرد که فرهنگ نقدپذیری داشته باشد، افزود: منتقد فردی است که بدون یک سونگری، به آرای دیگران احترام بگذارد. منتقد در عین حال که باید به روان‌شناسی و زیباشناسی احاطه داشته باشد، بلکه باید لذتی که یک اثر می‌تواند برای مخاطب ایجاد کند را بشناسد.

مترجم کتاب “عنصرها و ترکیب‌ها» گفت: منتقد بایستی بر همه چیز احاطه داشته و بدون پیش‌داوری، نیکی‌ها و بدی‌ها را تشخیص داده و خوبی و بدی‌ها را یک‌جا ببیند. نقد، گفتن ناگفته‌ها و دیدن نادیده‌ها است. یکی از دلایلی که کودکان و نوجوانان به ترجمه روی می‌آورند حوادث شعارگونه نیست بلکه حوادث پرماجرا است بدون طرفداری از یک جناحی و یک شخصیتی بی‌طرفانه که نویسنده می‌نویسد.

وی گفت: در داستان‌های کودک و نوجوان، نویسنده باید رها باشد یکی از نکته‌های منفی در آثار ترجمه‌ای این است که خانواده حذف شده است. برای ساماندهی در حوزه تالیف و ترجمه، انتخاب آثار فاخر خارجی و ترجمه آن باید بدون تعصب باشد در حوزه‌هایی که نیاز به ترجمه است باید تعریف و لازمه همکاری نهادها،‌ مدیران و کارشناسان فراهم شود.

عمیق در پایان یادآوری کرد: در ترویج خواندن باید شرایط و محیط خانه و خانواده را برای کودک آماده کرد. پدر و مادر نقش مهمی در کتاب‌خوان کردن فرزندان بر عهده دارند.