دخترانِ دینا گاتلیبووا بابت، بازمانده هولوکاست که در اردوگاه آشویتس مجبور به نقاشی برای «فرشته مرگ» (جوزف منگله) شده بود، در شکایتی تازه علیه موزه آشویتس-برکناو خواستار بازپسگیری پرترههایی شدند که مادرشان در شرایطی هولناک برای بقای خود خلق کرده بود.
به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، در دهه ۱۹۴۰، هنگامی که دینا گاتلیبووا بابت در اردوگاه کار اجباری آشویتس-برکناو زندانی بود، با خلق نقاشیهای آبرنگ بر روی یک سهپایه لرزان برای جوزف منگله، پزشک نازی معروف به «فرشته مرگ»، جان خود را حفظ کرد.
بابت در تمام طول زندگی خود کوشید تا هفت اثر از آن مجموعه را از «موزه دولتی آشویتس-برکناو» در لهستان بازپس گیرد. او در ویدیویی که در سال ۲۰۰۹، تنها چند ماه پیش از درگذشتش در ۸۶ سالگی ضبط شد، گفت: «میخواهم آنها را در دستانم بگیرم. میخواهم اینجا باشند. به آنها نیاز دارم.»
با این حال، موزه از تحویل این آثار سر باز زد و مدعی شد که ارزش تاریخی و آموزشی این نقاشیها بر حق مالکیت او تقدم دارد.
اکنون، دو دخترِ بابت — میشل بابت کین و کارین وندی بابت — با طرح شکایتی علیه موزه، خواهان بازگرداندن پرترههای آبرنگی هستند که مادرشان در کشاکشِ تقلا برای زنده ماندن به عنوان یک یهودی در اردوگاه مرگ نازیها خلق کرده بود.
در شکواییهای که روز دوشنبه در دادگاه منطقهای ایالات متحده برای ناحیه مرکزی کالیفرنیاکواییهای که روز دوشنبه در دادگاه منطقهای ایالات متحده برای ناحیه مرکزی کالیفرنیا به ثبت رسید، آمده است: «دکتر منگله سپس پرترههای تکمیلشده را از او گرفت. دینا گاتلیبووا بابت هرگز آن نقاشیهای آبرنگ را داوطلبانه نفروخت، واگذار نکرد، انتقال نداد و از حق خود نسبت به آنها چشمپوشی نکرد. با این حال، پس از گذشت بیش از ۸۰ سال، هر هفت اثر آبرنگ همچنان در اختیار موزه قرار دارد؛ موزهای که مدعی است مالک آنهاست، نه وارثان. دینا گاتلیبووا بابتستان، از تصمیم خود مبنی بر نگهداری این نقاشیها دفاع کرد و آنها را اسنادی مهم از آزار و اذیتهای دوران نازیها توصیف نمود.
که بابت مالک این آثار بوده، موافق نیستند؛ آنها این آثار را اموال دولتی
و اسناد تاریخی مهمی از آزار و اذیتهای دوران نازیها تلقی میکنند.
(اعتبار عکس: جیمز هیل برای نیویورک تایمز)
پاول ساویکی، سخنگوی «یادبود آشویتس»، در ایمیلی نوشت: «ما نگاه عاطفی خانواده دینا گاتلیبووا را نسبت به آثاری که او تحت شرایطی خاص — شرایطی که بیشک بر زندگیاش تأثیر گذاشته — و به دستور جوزف منگله خلق کرده است، کاملاً درک میکنیم. اما در راستای انجام مسئولیت قانونی خود، قویاً معتقدیم که این نقاشیهای آبرنگ باید در محل این یادبود باقی بمانند.»
ساویکی در ادامه افزود: «این پرترهها که از قربانیان قوم رُما کشیده شدهاند، بخش کوچکی از مستندات باقیمانده از آزمایشهای جنایتکارانه منگله هستند. از این رو، باید با آنها به چشم اسنادی منحصربهفرد و مرتبط با تاریخ آشویتس نگریست. شش مورد از نقاشیهای بابت که اکنون در موزه نگهداری میشوند، در سال ۱۹۶۳ از یکی از بازماندگان اردوگاه دریافت شدهاند. هفتمین اثر نیز در سال ۱۹۷۷ به دست آمد. موزه اعلام کرده است که با استناد به قوانین لهستان و اساسنامه موزه، استدلال خواهد کرد که آثار بهجامانده از این اردوگاه، اموال دولتی محسوب میشوند. در ماده ۴ قانون مصوب سال ۱۹۴۷ که این موزه را تأسیس کرد، آمده است: وظیفه “موزه دولتی آشویتس-برکناو” در اوسوینچیم، گردآوری و تدوین شواهد و مدارک مرتبط با جنایات نازیها، فراهمسازی دسترسی عموم به آنها و انجام پژوهشهای علمی پیرامون این اسناد است.
تلاشهایش از طریق مجاری دیپلماتیک نیز بینتیجه مانده بود.
اکنون دختران او در تلاشاند تا براساس قانون جدیدی که در کالیفرنیا پیرامون استرداد
آثار هنری دوران نازیها تصویب شده است، از نظر قانونی مدعی مالکیت این آثار شوند.
(منبع: دادگاه منطقهای ایالات متحده برای ناحیه مرکزی کالیفرنیا)
شارون کوهن لوین، از مؤسسه حقوقی «سالیوان و کرامول» و وکیل دختران این هنرمند، گفت نقاشیهایی که بابت مجبور به خلق آنها بود، «تصویرگر افرادی است که تحت آزمایشهای پزشکی شبهعلمی دکتر منگله قرار گرفته و سرانجام اعدام شدند.»
او افزود که موزه، که برای گرامیداشت قربانیان هولوکاست تأسیس شده، در این مورد خاص باعث رنج شده است. لوین گفت: «دختران دینا، به یاد او، کار چنددههای مادرشان را ادامه میدهند؛ نهتنها برای بازپسگیری آنچه بهحق متعلق به آنهاست، بلکه برای پاسداشت کرامت و میراث دینا و دستیابی به بخشی از آن عدالتی که در زمان حیاتش از او دریغ شد.»
بابت که در سال ۱۹۲۳ در چکسلواکی متولد شد، در سال ۱۹۳۹ و پس از حمله آلمانیها، مجبور به رها کردن کلاسهای هنریاش شد. در ژانویه ۱۹۴۲، او و مادرش به «ترزیناشتات»، اردوگاهی در شمال چکسلواکی، فرستاده شدند و سال بعد به آشویتس منتقل گردیدند.
به درخواست یکی از همبندانش که مسئولیت رسیدگی به بند کودکان را برعهده داشت، بابت با استفاده از رنگهایی که مخفیانه تهیه کرده بود، تصاویری از «سفیدبرفی و هفت کوتوله» و همچنین پیکرههای حیوانات نقاشی کرد.
در شکواییه آمده است که این آثار هنری مورد توجه دکتر منگله قرار گرفت و او «به بابت دستور داد تا پرترههایی آبرنگ از زندانیان رُما که منگله آنها را به عنوان سوژههای تحقیقات شبهعلمی خود انتخاب کرده بود، ترسیم کند»؛ زیرا دوربین او قادر نبود آنچه را که وی «پستی نژادی» آنها میخواند، به تصویر بکشد. بابت در مصاحبههایش گفته است که او به این شرط این کار را پذیرفت که منگله جان او و مادرش را از اتاقهای گاز حفظ کند.
تمام افرادی که او نقاشی کرده بود، بعدها در اردوگاه به قتل رسیدند. بابت دستکم شش اثر از هفت نقاشی آبرنگ را با مداد و با استفاده از املای اصلی نامش، «دینا ۱۹۴۴» (Dinah ۱۹۴۴)، امضا و تاریخگذاری کرده بود.
در شکواییه آمده است که بابت نسبت به سوژههای نقاشیهایش احساس همدردی میکرد و معتقد بود که این آثار هنری موجب نجات جان او شده و بر زندگی مادر و نوادگانش تأثیر گذاشته است. در شکواییه به نقل از او آمده است: «همه [ما] امروز به خاطر این نقاشیها زندهایم.»
پس از آزادی از آشویتس، بابت به ایالات متحده مهاجرت کرد و نزدیک به ۲۰ سال به عنوان دستیار انیمیشن در چندین استودیوی هالیوود مشغول به کار شد و در تولید شخصیتهای محبوبی همچون «وایلی کایوت»، «توئیتی» و «دفی داک» نقش داشت.
در سال ۱۹۷۳، بابت برای تأیید اصالت نقاشیها به موزه سفر کرد، با این تصور که آنها در آنجا به او بازگردانده خواهند شد. در شکواییه آمده است: «درعوض، موزه از او مصاحبه گرفت، نقاشیها را به او نشان داد، از او خواست آنها را تأیید کند و او را دستخالی به خانه فرستاد.»
این دادخواست بیان میدارد که «موزه گاهی مدعی میشد که نقاشیهای آبرنگ متعلق به دکتر منگله هستند، نه دینا گاتلیبووا بابت، و او را به عنوان کارگر دکتر منگله معرفی میکرد.» در اوراق دادگاه آمده است: «دستکم در یک مورد، یکی از مسئولان موزه به دینا گاتلیبووا بابت گفت که از نظر قانونی، تنها کسی که ممکن است ادعایی نسبت به نقاشیها داشته باشد دکتر منگله است، و بعید است که او [برای طرح چنین ادعایی] اقدام کند.»
علاوه بر قانون سال ۱۹۴۷ که این موزه را تأسیس کرد، موزه به «قانون موزههای لهستان» مصوب ۱۹۹۶ و اساسنامه موزه — که توسط وزارت فرهنگ و میراث ملی صادر شده است — به عنوان مجوزی برای نگهداری این آثار استناد میکند.
به دستور دکتر منگله کشیده بود، بازآفرینی کرد.
(اعتبار عکس: پیتر داسیلوا برای نیویورک تایمز)
در طول سالیان، بابت به مقامات مختلف ایالات متحده که از ادعای او حمایت میکردند متوسل شد و تلاشهایی را برای استرداد [آثار] از طریق مکاتبه با دولت لهستان و مسئولان موزه به انجام رساند. دخترانِ او که تمامی آن مسیرها را به بنبست رسیده میدیدند، سرانجام تصمیم گرفتند از «قانون آیین دادرسی مدنی کالیفرنیا» بهره ببرند؛ قانونی که در سال ۲۰۲۴ به مدعیان آثار هنری دوران هولوکاست، فرصتی دو ساله برای طرح دعاوی داد که در غیر این صورت ممکن بود به دلیل «مشمول مرور زمان شدن» رد شوند.
در شکواییهای که این هفته ثبت شد، خواهانها خواستار صدور حکمی مبنی بر مالکیت برحقِ بابت بر آثار، بازگرداندن نقاشیها و دریافت غرامت نامعین شدهاند.
سخنگوی موزه در ایمیل خود تأکید کرد که این نهاد همچنان بر موضع خود پافشاری میکند و افزود: «مسئولیت قانونی ما، گردآوری و حفاظت از تمامی شواهد جرم و اشیای مرتبط با تاریخ آشویتس است. ما بر این باوریم که هرگونه کاستی در مجموعههای این یادبود، آسیبی جبرانناپذیر محسوب میشود.»
در ادامه این ایمیل آمده است: «میتوان این پرسش نظری را مطرح کرد که اگر بازماندگان یا وارثان آنها خواستار بازپسگیری تمامی اقلامی شوند که خود یا بستگانشان در اردوگاه خلق کردهاند — ازجمله آثار هنری، نقاشیها، عکسها و نقشههای ترسیمشده — چه پیش خواهد آمد؟»
وی افزود: «یا اقلام دیگری که به دستور نیروهای اساس ساخته شدهاند؛ برای نمونه، دروازه کار رهایی میبخشد (Arbeit macht frei) که در کارگاه فلزکاری اردوگاه توسط یان لیواچ، استاد آهنگری هنری، ساخته شد.»
او در ادامه تأکید کرد: «یک زندانی با خلق اثری به دستور مقامات اساس، مالک قانونی آن اثر محسوب نمیشد.»
منبع: نیویورک تایمز – تاریخ انتشار: ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۶ برابر با ۲۶ شهریور ۱۴۰۵
۲۵۹
کد مطلب 2276513
-
شکایت وارثان از موزه آشویتس برای بازپسگیری آثار هنری مادرشان / نقاشیهایی که به دستور «فرشته مرگ» کشیده شد