همه لغزشها ناگهان اتفاق نمیافتند؛ گاهی یک دلبستگی ساده، اگر از کنترل خارج شود، میتواند انسان را قدمبهقدم از مسیر درست دور کند. در روایتی از امام صادق(ع)، شش دلبستگی بهعنوان زمینههای مهم عصیان معرفی شدهاند؛ دلبستگیهایی که در ظاهر بخشی از زندگیاند، اما افراط در آنها میتواند به غفلت از وظایف و ارتکاب گناه منجر شود.
به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، بسیاری از لغزشهای اخلاقی انسان از تمایلاتی آغاز میشود که اگر مهار نشوند، میتوانند او را از مسیر اطاعت الهی دور کنند. در روایتی از امام صادق(ع)، شش عامل به عنوان سرآمد اموری معرفی شدهاند که زمینه عصیان و گناه را فراهم میکنند.
بنابر روایت عترتنا، مرحوم آیتالله آقا مجتبی تهرانی در شرح این روایت تأکید میکند که این شش مورد، به معنای انحصار عوامل گناه نیست؛ بلکه از مهمترین ریشههایی هستند که بسیاری از معصیتها میتوانند از آنها سرچشمه بگیرند.
روایت امام صادق(ع) درباره شش عامل گناه
از امام صادق(ع) روایت شده است:
«إِنَّ أَوَّلَ مَا عُصِیَ اللَّهُ بِهِ سِتٌّ؛ حُبُّ الدُّنْیَا وَ حُبُّ الرِّئَاسَهِ وَ حُبُّ الطَّعَامِ وَ حُبُّ النِّسَاءِ وَ حُبُّ النَّوْمِ وَ حُبُّ الرَّاحَهِ.»
بر اساس این روایت، این شش مورد عبارتاند از: دنیادوستی، ریاستطلبی، شکمدوستی، شهوت جنسی، خوابدوستی و راحتطلبی.
۱. حبّ دنیا؛ وقتی مال بر حلال و حرام غلبه میکند
نخستین مورد، «حبّ دنیا» است. آیتالله مجتبی تهرانی در توضیح آن، پولدوستی را از عواملی میداند که ممکن است انسان را به جایی برساند که در مسیر کسب مال، میان حلال و حرام تفاوتی قائل نشود.
گناه نیز فقط انجام دادن فعل حرام نیست؛ ترک واجب هم معصیت محسوب میشود و دلبستگی افراطی به مال میتواند انسان را از انجام وظایف شرعی بازدارد.
۲. حبّ ریاست؛ دلبستگی به قدرت و جایگاه
دومین عامل، «حبّ الرئاسه» است؛ یعنی علاقه به ریاست و جایگاه.
جاهطلبی زمانی میتواند به زمینهای برای گناه تبدیل شود که حفظ مقام یا دستیابی به قدرت بر ارزشهای اخلاقی و دینی غلبه کند.
۳. حبّ الطعام؛ اسارت در برابر خواستههای شکمی
«حبّ الطعام» سومین موردی است که در روایت آمده است. آیتالله مجتبی تهرانی برای این گروه از تعبیر «ابن البطن» استفاده میکند؛ یعنی کسانی که در برابر خواستههای شکمی خود به اسارت درآمدهاند.
از این منظر، مشکل صرفاً علاقه به غذا نیست، بلکه ناتوانی در کنترل این میل است؛ وضعیتی که میتواند زمینهساز برخی لغزشهای دیگر شود.
۴. حبّ النساء؛ غلبه شهوت جنسی
چهارمین مورد، «حبّ النساء» است که در شرح آیتالله مجتبی تهرانی، به شهوت جنسی اشاره دارد.
همانگونه که انسان ممکن است در برابر خواستههای شکمی تسلیم شود، غریزه جنسی نیز در صورت فقدان کنترل میتواند او را به سمت گناه سوق دهد. از همین رو در این شرح از تعبیر «ابن الفرج» برای فرد گرفتار این تمایل استفاده شده است.
۵. حبّ النوم؛ وقتی خواب به ترک واجب میانجامد
پنجمین عامل، «حبّ النوم» یا علاقه زیاد به خواب است.
خواب از نیازهای طبیعی انسان محسوب میشود، اما اگر دلبستگی به آن باعث ترک مسئولیت شود، میتواند زمینه معصیت را فراهم کند. نمونهای که در شرح این روایت مطرح شده، قضا شدن نماز صبح به دلیل ترجیح دادن خواب است.
۶. حبّ الراحه؛ آسایشطلبی در برابر مسئولیت
آخرین مورد «حبّ الراحه» یا راحتطلبی است. انسان به طور طبیعی به دنبال آسایش است، اما هنگامی که این میل بر انجام وظایف و مسئولیتها غلبه کند، میتواند منشأ برخی گناهان شود.
وجه مشترک شش عامل چیست؟
آیتالله مجتبی تهرانی در ادامه شرح روایت، به وجه مشترک این شش مورد اشاره میکند: واژه «حبّ».
حبّ دنیا، حبّ ریاست، حبّ طعام، حبّ زنان، حبّ خواب و حبّ راحتی، مانند دانههای تسبیحی هستند که به یک نخ متصل شدهاند و این نخ، «حبّ دنیا و امور مادی» است.
بنابراین، از این منظر، مسئله صرفاً وجود مال، مقام، غذا، خواب، تمایلات جنسی یا آسایش در زندگی نیست؛ بلکه دلبستگی و اسارت در برابر این خواستهها است که میتواند انسان را به سمت گناه سوق دهد.
انسان زمانی در معرض لغزش بیشتری قرار میگیرد که خواستههایش به جای آنکه تحت مدیریت او باشند، تصمیمهایش را در اختیار بگیرند. بر همین اساس، شناخت این تمایلات و کنترل آنها، در نگاه اخلاقی این روایت، میتواند گامی برای پیشگیری از گناه باشد.
منابع:
[۱] بحارالانوار، ج ۷۰، ص ۶۰
[۲] شرح حدیث، آیتالله آقا مجتبی تهرانی، یکشنبه ۳۰ آبان ۱۳۸۹، ۱۴ ذیالحجه ۱۴۳۱، مسجد جامع بازار تهران
کد مطلب 2278461
-
گناه از کجا شروع میشود؟ ۶ دلبستگی خطرناک که امام صادق(ع) هشدار دادند
-
پشت سنگر کاسههای آب و قرآن؛ بازتعریف امید و فداکاری مادران جنگ تحمیلی
-
نانِ خدا را میخوریم، اما دعوت چه کسی را اجابت میکنیم؟ هشدار قرآن درباره «گامهای شیطان»